5-22

"საქართველო "
# 5 (1777)
7 მაისი, 2002 წელი

რატომ ვერ იტანს ალექსანდრე ბასილაია ჟურნალისტებს?!

ირმა ჩიტაია

ანსამბლ "ივერიის" ხელმძღვანელს, ალექსანდრე ბასილაიას მთელი საქართველო თავისი შესანიშნავი სიმღერებით იცნობს.

მუდამ "ხმაურიანი" და საზოგადოების ყურადღების არეალში მყოფი კომპოზიტორი უკანასკნელ ხანს ძალიან მოაკლდა და მოენატრა მსმენელს. ამის უბრალო მიზეზი კი გახლდათ ის, რომ ბატონი ალექსანდრე წლების განმავლობაში მოღვაწეობდა მოსკოვში...

დღეს ის თბილისშია. ამ დღეებში ფილარმონიის დიდ საკონცერტო დარბაზში გამართულმა შემოქმედებითმა საღამომ ერთხელ კიდევ დაგვარწმუნა, რომ ალექსანდრე ბასილაია მართლაც საოცრად მონატრებია საქართველოს.

თავისი შემოქმედების შემაჯამებელი კონცერტით მან ერთხელ კიდევ გადაგვიშალა ქართული სიმღერის მადლი და მშვენება. თავად კომპოზიტორის "მოხელთება", ცოტა არ იყოს, გაგვიჭირდა. მიზეზსაც მივაკვლიეთ - ძალიან ცნობისმოყვარე ხალხია ჟურნალისტები, არ მიყვარსო, - ამ უსიამოვნო შესავლით დაიწყო ჩვენი ინტერვიუ და ყველა თაობისათვის საყვარელ ანსამბლზე საუბრით გაგრძელდა:

- "ივერიას" ძალიან საინტერესო შემადგენლობა ჰყავდა. მე, ვახტანგ ტატიშვილი, ჯემალ ბაღაშვილი და აწ განსვენებული გოგი ლეონიძე, თავდაპირველად სხვადასხვა ანსამბლში ვმუშაობდით და ვმეგობრობდით. ახალი ანსამბლის გაკეთების იდეა დაგვებადა და, ვფიქრობ, ბრწყინვალედ განვახორციელეთ. მას შემდეგ 35 წელი გავიდა და "ივერია" ისევ სცენაზეა. დღემდე მოგვყვება მაყურებელი. იცვლება თაობა და ამ პროცესმა გვიბიძგა, რომ ცვლილებები შეგვეტანა ანსამბლშიც. უკვე აღარ ვართ ახალგაზრდები, რომ გიტარა დავიჭიროთ ხელში და ვიმღეროთ. ძირითადი აქცენტი გადავიტანეთ მიუზიკლებზე. ამან, გარკვეულწილად, გამარჯვებაც მოგვიტანა.

საკმაოდ რთული და საინტერესო შემოქმედებითი გზა გამოვიარეთ. რაც შეიძლებოდა, ჩვენი პოტენციალი ამოვწურეთ. 24 პროგრამა გვაქვს შექმნილი. "ჩხიკვთა ქორწილი" 113-ჯერ შევასრულეთ, "თოვლის ბებოს ზღაპარი" 172 კონცერტს ითვლის... თუკი ვინმე მოხსნის ამ რეკორდს საქართველოში, მივესალმები!..

- ბატონო ალექსანდრე, თანამედროვე ესტრადაში დიდი ადგილი დაიკავა მიუზიკლმა. "ივერიისათვის" რამდენად მომგებიანია ეს ფორმა? თქვენი თავი ამ ამპლუაში მოგწონთ?

- მიუზიკლების ფორმა ყოველთვის მომგებიანია. განსაკუთრებით მაშინ, როცა მას ნიჭიერად მოირგებ. მთავარია, მოძებნო შემსრულებელი, რომელიც მსმენელს დააინტერესებს და აიყოლიებს. უპირველესად, დღევანდელობისთვის მისაღები უნდა იყოს შინაარსი და მუსიკა. მოსკოვში ერთდროულად მიდის ხუთი მიუზიკლი და იქ ახლა გახდა ეს ფორმა პოპულარული. თან მიუზიკლი ისეთი დემოკრატიულია, რომ საოცრად ახერხებს თაობების გაერთიანებას. მასში იუმორიცაა, სიტყვაც და ცეკვაც.

- თაობები ახსენეთ. თითოეული თავისებური გემოვნებით და ინტერესით საზრდოობს. ბუნებრივია, ჩნდება კრიტიკული განწყობაც. თქვენთვის ახალი თაობის გემოვნება რამდენადაა მისაღები?

- დროს თავისი მოაქვს. უსათუოდ უნდა აჰყვე დროის ძახილს, ვერ წაუყრუებ. სხვა საკითხია, რამდენადაა იგი მისაღები და ჯანსაღი. ფაქტია, რომ თაობებს შორის ყოველთვის ხდებოდა ურთიერთდაპირისპირება და შუღლი. ჩემს ახალგაზრდობაშიც ხანში შესული ხალხი ჩვენდამი გულწრფელად იჩენდა უნდობლობას. მათთვის მიუღებელი იყო ის, რასაც ჩვენ ვმღეროდით. ასეთი მიდგომა არასწორია. დროსთან ერთად იცვლება მუსიკალური მიმართულება და მისი გამოხატულების ფორმა. მაგალითად, ჩემს ბავშვობაში მთელი თბილისი მუსკომედიის თეატრში დადიოდა. თქვენი თაობა კი "ჩხიკვთა ქორწილით" აღიზარდა. ასევე განსხვავებულია თინეიჯერთა მუსიკალური გემოვნებაც. ერთი სიტყვით, დრო საზღვრავს ყველაფერს.

- დღეს თინეიჯერებს განსაკუთრებით რემიქსები მოსწონთ. ხდება ძველი სიმღერების ახლებური ინტერპრეტაცია. მათ შორის თქვენი "ცისარტყელები ათასფერები", ასე ვთქვათ, ჰიტად იქცა. როგორ მოგწონთ ეს?

- მისაღებია ის, რაც ნორმალურად კეთდება. მთავარია, სიმღერა ნიჭიერმა ადამიანმა შეასრულოს. მის ხარისხს დრო გამოსცდის. რაც მისაღებია, თაობებსა და დროს უსათუოდ გაუძლებს. ახალგაზრდებს დღესაც ხომ გიყვართ რევაზ ლაღიძისა და გოგი ცაბაძის სიმღერები? ეს უკვე კლასიკაა. დროს გაუძლო. ყველაფერს ხომ ვერ უსმენთ? გიყვართ ის, რომელიც ხალხმა შემოგინახათ.

დღეს მოდაშია გარემიქსება, მაგრამ ბევრი უნიჭოც ჰკიდებს მას ხელს, რაც ამახინჯებს სიმღერის ფორმასა და აზრს. რაც შეეხება ჩემს სიმღერას, "ცისარტყელები ათასფერები", ვთვლი, რომ მშვენივრად გაკეთდა. სხვათა შორის, ეს სიმღერა დაიწერა მაშინ, როცა ჩემი პირველი შვილიშვილი დაიბადა. ახლა ის უკვე 22 წლისაა. ალბათ, დრომ მოიტანა და უნდა შევცვალოთ.

ახალგაზრდებს სასაცილოდ არ ჰყოფნიდათ ის "განდაგანა", რომელსაც წარმატებულად მღეროდა ჩვენი თაობა. დღევანდელი ახალგაზრდა ამ სიმღერას არ მოუსმენს. ეს არაა მისთვის "მისაღები". მაგრამ ხომ მოსწონთ "კახუჩელას" მიერ შესრულებული "განდაგანა", რომელსაც, სხვათა შორის, სიამოვნებით ისმენს ჩემი შვილიშვილი, ასევე სხვებიც. ამით ეს სიმღერა ასე თუ ისე შემორჩება მომავალ თაობას. გარემიქსება დღეს მასიურია და ამ პროცესს წინ ვერაფერი აღუდგება. რა გვაქვს საწინააღმდეგო, როცა ისეთ კლასიკოსებს არემიქსებენ, როგორიცაა ბეთჰოვენი, ჩაიკოვსკი, შოპენი, ვაგნერი...

- ბატონო ალექსანდრე, სად მოღვაწეობს თქვენი შვილი - ანრი ბასილაია და რამდენად ხართ მისი წარმატებებით კმაყოფილი?

- როგორც მომღერალი, ანრი ნიჭიერი შემსრულებელია. ამასთანავე, შესანიშნავად ხატავს. ეს მისი ნამუშევრებია (მანიშნებს ორ ნახატზე, რომელიც მართლაც ძალიან ამშვენებს კომპოზიტორის სამუშაო ოთახს). პირველი გამოფენა პარიზში მოაწყო და საკმაოდ წარმატებითაც. ამას მოჰყვა ბერლინსა და მოსკოვში მოწყობილი გამოფენებიც. არაფერს ვიტყვი მის მუსიკალურ მონაცემებზე. ანრი ჩვენი ერთადერთი შვილია და ფაქტობრივად, სცენაზეა გაზრდილი. ალბათ, არც არის გასაკვირი, რომ ის მშობლების გზას გაჰყვა.

- თქვენ თბილისში გარკვეული პერიოდის განმავლობაში არ ჩანდით. მოსკოვში მოღვაწეობდით. რას აკეთებდით?

- ადამიანი მიდის იქ, სადაც ეძახიან და საქმეს სჭირდება. ჩვენთან იმდენად აირია სიტუაცია, რომ საქართველოში ნიჭიერ ადამიანს ვერ დაედგომებოდა. დაიკარგა ბაზარი, მისვლა-მოსვლა შეწყდა. ასეთ მდგომარეობაში ბევრი ქართველი ხელოვანისათვის მოსკოვი ხსნად იქცა. პირადად მე მქონდა საქმიანი უამრავი შეხვედრა. მათ შორის ტელევიზიასთან გავაფორმე ხელშეკრულება და რამდენიმე ფილმიც გავაკეთე. ბოლოს განვახორციელე თორმეტსერიანი ფილმი სახელწოდებით "მამუკა", სადაც მთავარი როლი მამუკა კიკალეიშვილს უნდა ეთამაშა.

ახლა საქართველოში თანდათან ლაგდება მდგომარეობა. ფეხს იდგამს შოუ-ბიზნესი და, ალბათ, რაღაც დონეზე განვითარდება კიდეც. ეს ხომ კეთილმოწყობილი საზოგადოების პროდუქტია და არა ავტომატმომარჯვებული ადამიანის თავშესაქცევი.

- ბატონო ალექსანდრე, წარმოიდგენდით, რომ საქართველოში სიმღერის ცოცხლად შესრულებასთან დაკავშირებით თავს იჩენდა გარკვეული პრობლემები?

- არა, ნამდვილად ვერ წარმოვიდგენდი. იცით რა, ჩვენ ფონოგრამით არასოდეს გვიმღერია. რა მომღერალი ხარ, თუ ცოცხლად ვერ შეასრულე სიმღერა და "ფოკუსის" გამოყენება დაგჭირდა?! უკიდურეს შემთხვევაში, შესაძლოა ფონოგრამა სპორტის სასახლეში გამოიყენო, მაგრამ ფილარმონიაში? ეს უმსგავსობაა!

- როგორც კომპოზიტორს, სიმღერის ჩაწერას გთხოვენ თუ არა ახალგაზარდა შემსრულებლები?

- სხვათა შორის, ჩემთვის იშვიათად მოუმართავთ. ალბათ, იმიტომ, რომ ქართული ახალგაზრდული ესტრადიდან ბევრი რამ მიუღებელი მეჩვენება. პირველ რიგში ის, რომ დამახინჯებულია ქართული ენა. საკმაოდ აზრიანი სიტყვათწყობა გვაქვს და ეს სიმღერაშიც უნდა გამოვლინდეს. საშინელებაა, როცა მარტოოდენ ამ სიტყვებამდე დაიყვან ლექსიკას: "ქარია", "წვიმს", "თოვს", "რატომ წახვედი" და ა.შ. არ უნდა გვჭირდებოდეს იმის შეხსენება, რომ ჩვენ არა ვართ ზანგები, სიტყვებით ვილაპარაკოთ.

- ამ შემთხვევაში თვლიან, რომ ქართული სიმღერა მძიმე ლექსიკას ვერ ირგებს...

- ჩვენ რატომ არ გვქონდა ეს პრობლემა? მართალია, ქართული სიტყვა უმახვილოა და სიმღერას ცოტა სირთულესაც უქმნის, მაგრამ ამის გამო სიტყვას აზრს ვერ დავუკარგავთ. გაიხსენეთ "ორი ჯუჯას" მისამღერი. ის არ არის ქართული, მაგრამ სიმღერაში იმდენადაა გამჯდარი, ვერავინ წარმოიდგენს, რომ არაქართულია.

- ბატონო ალექსანდრე, რას გვეტყვით კონცერტზე, რომელიც ფილარმონიის დიდ საკონცერტო დარბაზში სრული ანშლაგით დასრულდა? რამდენად მოახერხეთ, რომ თქვენი ნამოღვაწარი ერთი შემოქმედებითი საღამოთი გადმოგეცათ?

- პირველ რიგში ეს იყო საავტორო კონცერტი. სადაც ყველაფერი ფაქტობრივად მე გავაკეთე და ვიკისრე წამყვანის ფუნქციაც. მინდოდა აქ მოსულ საზოგადოებას სულიერად დაესვენა და განტვირთულიყო. ვფიქრობ, რომ მოვახერხე. ამას ხელს უწყობდა ის "ოჯახური სიტუაცია", სადაც უზადო სითბო და სიყვარული ჩავაქსოვეთ. ქართული სიმღერის მადლი და მშვენიერება კიდევ ერთხელ გადაიშალა ამ საღამოთი. ეს იყო ჩემი შემაჯამებელი კონცერტი.

- სამოცი წელი არცთუ ცოტაა შემოქმედებითი წვით გათანგული ხელოვანისათვის. განსაკუთრებით მაშინ, როცა ის განვლილ გზას აჯამებს... რას განიცდით, ისევ დარჩით "ბუთხუზა ბიჭად"?

- (იცინის) სხვათა შორის, ბუთხუზა ბებიაჩემმა შემარქვა. მოფერებითი სახელია, ასე სამეგრელოში მეძახდნენ. შემდეგ იმდენად შემრჩა ეს სახელი, რომ, როცა ალექსანდრეთი მკითხულობდნენ ტელეფონზე, მამაჩემს ეძახდნენ... ეს ხუმრობით. რაც შეეხება იუბილეს, მეკითხებით, რას განიცდითო? მინდა გითხრათ, რომ ახლა ამ ასაკს ნამდვილად ვერ ვგრძნობ. საერთოდ, ყოველმა ადამიანმა უნდა გაათვითცნობიეროს, რომ სიბერე გარდაუვალი პროცესია. და ამაში საგანგაშო არაფერია. უნდა შეეგუოს დროის დინებას. ამქვეყნად მოვლენილმა შეგნებულად იცის მხოლოდ ის, რომ აუცილებლად მოკვდება. საოცარია, მაინც ვერ ველევით წუთისოფელს და ამისათვის ვერც ვერასდროს ვემზადებით.

ცხოვრება წვაა. ამ გზაზე ბევრი რამ რჩება განუხორციელებელიც. მაგალითად მე, ყოველთვის ვოცნებობდი მყოლოდა სიმფონიური ორკესტრი და მათთან ერთად დამეკრა. ჯიუტი ოპტიმიზმი მშველის და მაინც არ ვწყვეტ იმედს, რომ ამ იდეას ოდესმე განვახორციელებ.

2002

მოგვწერეთ opentext@flashmail.com